دستاوردی تاریخی در درمان نوتروپنی مادرزادی: فناوری CRISPR راهی ایمن برای خاموشسازی ژن معیوب ELANE ارائه میدهد
نوتروپنی مادرزادی یک بیماری ژنتیکی نادر و کشنده است که در اثر جهش در ژن ELANE ایجاد میشود و باعث کاهش شدید نوتروفیلها، یکی از سلولهای کلیدی دستگاه ایمنی، میگردد. مبتلایان به این بیماری به عفونتهای مکرر و گاه مرگبار حساس هستند و درمانهای فعلی، علائم را مدیریت میکنند اما علت ژنتیکی را هدف نمیگیرند. اکنون پژوهشگران با استفاده از ویرایش ژنومی CRISPR توانستهاند برای نخستینبار راهکاری درمانی ایمن و مؤثر ارائه دهند.
در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران با توسعهی روشی نوین به نام MILESTONE توانستند از فناوری CRISPR/Cas9 برای خاموشسازی ایمن ژن ELANE در بیماران مبتلا به نوتروپنی مادرزادی بهره ببرند. برخلاف روشهای متداول ویرایش ژنی که بر تغییر مستقیم ناحیهی کدکننده تمرکز دارند، در این روش ناحیهی پروموتر ژن (TATA box) هدف قرار گرفته است.
این تکنیک با ایجاد برشهای دقیق در ناحیهی پروموتر باعث مهار بیان ژن ELANE میشود، بدون اینکه خطر جهشهای ناخواسته در نواحی حیاتی وجود داشته باشد. نتایج آزمایشها در شرایط in vitro نشان داده است که تنها در ۷۲ ساعت پس از ویرایش، بیان ژن ELANE تا ۱۰ برابر کاهش یافته و نرخ ویرایش موفق بیش از ۹۰٪ بوده است.
در مقایسه با درمانهای فعلی همچون تزریق روزانهی G-CSF که در برخی بیماران بیاثر است یا خطر سرطان خون را افزایش میدهد، رویکرد MILESTONE با حذف علت اصلی بیماری، گامی انقلابی در درمان ریشهای نوتروپنی مادرزادی محسوب میشود.
اهمیت بالینی و آیندهنگری
پیشرفتهای حاصل از این پروژه نهتنها امید جدیدی برای مبتلایان به نوتروپنی مادرزادی فراهم کرده، بلکه نویدبخش ورود به دوران «خاموشسازی هدفمند ژنهای معیوب» برای بسیاری از بیماریهای ژنتیکی دیگر نیز هست. با توجه به دقت بالا، ایمنی و کارآمدی این روش، کارشناسان انتظار دارند MILESTONE و روشهای مشابه آن به زودی وارد فازهای بالینی شوند و جایگاه ثابتی در پزشکی دقیق آینده بیابند.
روش MILESTONE نقطهی عطفی در درمان بیماریهای ژنتیکی نادر از طریق ویرایش پروموتر ژنهاست. این موفقیت نه تنها درمانی امیدوارکننده برای بیماران مبتلا به نوتروپنی مادرزادی ارائه میدهد، بلکه مدل جدیدی از ویرایش ایمن ژن را بنیان میگذارد که قابل تعمیم به بیماریهای مشابه خواهد بود.
منبع :
CRISPR-Cas9n-mediated ELANE promoter editing for gene therapy of severe congenital neutropenia