کشف بازیگران پنهان در مقاومت مالاریا به آرتیمیسینین: فراتر از ژن PfK13
مقاومت به داروی آرتیمیسینین، امیدبخشترین درمان مالاریا، به چالشی جهانی تبدیل شده است. انگل Plasmodium falciparum با عبور از سدهای درمانی، با سرعت نگرانکنندهای در مناطق حساس مانند جنوب شرق آسیا گسترش مییابد. اما سؤال اصلی این است: آیا تنها یک ژن مسئول این مقاومت است؟
پژوهش جدیدی که در Nature Communications منتشر شده، پاسخ منفی میدهد. این مطالعه با بررسی همزمان ساختار ژنتیکی (ژنومیک جمعیتی) و الگوهای بیانی (ترنسکریپتومیک) انگل در نمونههای بالینی از کامبوج و ویتنام بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، نقشهای پیچیده از مقاومت دارویی را ترسیم کرده است.
مهمترین یافتهها
1. کشف مارکرهای جدید ژنتیکی
علاوه بر جهشهای معروف در ژن PfK13، دو ژن دیگر به نامهای PfRAD5 و PfWD11 وارد صحنه شدهاند. جهشهای N1131I و N821K در PfRAD5 (مرتبط با تعمیر DNA) و یک SNP دروناینترونی در PfWD11 (حاوی تکرارهای WD40) بهعنوان عوامل بالقوهی مقاومت معرفی شدهاند. این یافتهها میتوانند تعریف ما از مقاومت را دگرگون کنند.
2. نقش اسپلیسینگ و بیان ژن
در انگلهای مقاوم، بهویژه پس از مواجهه با دارو، ایزوفرمهای خاصی از این ژنها بهصورت انتخابی و غیرعادی بیان میشوند. انگلها با استفاده از اسپلیسینگ جایگزین، نسخههای محافظتیتری از RNA تولید میکنند، که خود نشانهای از یک پاسخ تطبیقی هوشمندانه است.
3. تأخیر در چرخه زندگی برای بقا
نتایج ترنسکریپتومیک نشان میدهد که انگلهای مقاوم بهنوعی رشد خود را کند میکنند؛ گویی به «خواب زمستانی» موقتی میروند تا از تأثیر کشنده آرتیمیسینین فرار کنند.
4. فشار انتخابی در منطقه
تحلیلهای تطبیقی ژنتیکی نشان دادهاند که ژنهای PfRAD5 و PfWD11 طی دهه گذشته تحت فشار انتخابی شدید بودهاند، بهویژه در منطقهای موسوم به Greater Mekong Subregion. این موضوع نشاندهندهی افزایش مزیت انتخابی این جهشها برای بقای انگل است.
نتیجهگیری
این مطالعه ما را وادار میکند تا از نگاه تکژنی به مقاومت فاصله بگیریم و به سمت درکی چندلایه و شبکهای از پدیده مقاومت حرکت کنیم. ترکیب دادههای ژنومی و ترنسکریپتومی بهعنوان ابزار قدرتمند، راه را برای توسعه تستهای تشخیصی دقیقتر و مداخلات درمانی هدفمند باز میکند.
منبع :Population genomics and transcriptomics of Plasmodium falciparum in Cambodia and Vietnam uncover key components of the artemisinin resistance genetic background